baVjusV dh fn'kk d¨ ÁHkkfor djus yxh gSa LFkkuh; Hkk"kk,a!

,d lykgdkj QeZ }kjk gky gh esa djk, x, ,d losZ{k.k ds urht¨a us lwpuk Á©|¨fxdh ls tqM+s fnXxt¨a d¨ p©adk fn;k FkkA losZ{k.k esa fgLlk ysus okys 44 Áfr'kr baVjusV mi;¨äkv¨a us dgk fd vxj mUgsa fganh Hkk"kk esa osclkbV ns[kus d¨ feysa r¨ os mUgsa foftV djuk T;knk ilan djsaxsA iPphl Áfr'kr vU; y¨x¨a us vU; Hkkjrh; Hkk"kkv¨a dh osclkbV¨a ds Áfr viuh ilan tkfgj dhA ;kuh Hkkjr esa vaxzsth flQZ 31 Áfr'kr y¨x¨a ds fy, baVjusV dh ÁkFkfed Hkk"kk jg xà gS! t¨ y¨x vc rd baVjusV d¨ vaxzsth d¨ ,d&nwljs dk i;kZ; le>us yxs Fks mUgsa bl losZ{k.k ls [kklk vk?kkr yxkA ysfdu laHkor% mUgsa ugha] t¨ cjl¨a ls Hkkjr dh fo'kky fganh Hkk"kh vkcknh dh vkÆFkd 'kfä esa Hkj¨lk djrs vk, gSaA r¨ D;k vc rd rduhd ls cs[kcj ekuk tkrk jgk viuh gh nqfu;k esa O;Lr vkcknh dk ;g rcdk varr% lwpuk Á©|¨fxdh; Økafr esa fgLlk ysus vk tqVk gS\ D;k fganh Hkk"kh oxZ vkÆFkd le`f)] rduhdh Kku v©j tkx:drk ds fygkt ls bruk lqn`<+ g¨ x;k gS fd vkÃVh cktkj ds uQs&uqdlku d¨ ÁHkkfor dj lds ;k mls viuh fn'kk cnyus ij foos'k dj lds\

fiNys n¨&rhu lky¨a esa fganh esa lwpuk Á©|¨fxdh dk cktkj dkQh c<+ x;k gSA cnyrh ifjfLFkfr;¨a esa ekbبlkWV lfgr vkÃVh ds fnXxt fganh] rfey v©j dqN vU; Hkkjrh; Hkk"kkv¨a d¨ xaHkhjrk ls ysus yxs gSaA mUg¨aus MsLdVkWi daI;wVj¨a ds fy, r¨ dà Hkk"kk;h mRikn ykap fd, gh gSa] baVjusV vk/kkfjr ,Iyhds'kal dk {ks= Hkh blls vNwrk ugha gSA baVjusV txr esa Hkkjr v©j fganh dh lqn`<+ g¨rh laHkkoukv¨a d¨ xwxy ds eq[; dk;Zdkjh ,fjd f'eM ds bl c;ku us v©j Hkh lkQ dj fn;k gS fd e©twnk #[k ds vuqlkj] vxys ikap lky esa phu ugha cfYd Hkkjr fo'o dk lcls cM+k baVjusV cktkj cuus tk jgk gSA f'eM us vkxs dgk gS fd ftu rhu Hkk"kkv¨a dk baVjusV ij ncnck jgus okyk gS muesa fgLiSfud ugha cfYd fganh dh laHkkouk,a T;knk vPNh gSaA ckdh n¨ Hkk"kk,a gSa& vaxzsth v©j phuhA 

,sls le; esa] tcfd vaxzsth tSlh ^dsaæh;^ Hkk"kkv¨a esa vkÃVh dk cktkj de¨cs'k vius lo¨ZPp fcanq ij igqap x;k gS] vkÃVh ds fnXxt¨a d¨ oSdfYid cktkj¨a dh ryk'k gSA ,sls esa fganh v©j vU; Hkkjrh; Hkk"kkv¨a ds vkÃVh cktkj esa fufgr vikj laHkkoukv¨a d¨ udkjuk fo'oO;kih osc ds {ks= esa ncnck j[kus okyh xwxy] ekbبlkWV v©j ;kgw tSlh daifu;¨a ds fy, laHko ugha gSA xwxy r¨ igys gh vius lpZ batu dk fganh baVjQsl ¼eq[kkoj.k½ v©j ;wfud¨M fganh lpZ 'kq: dj pqdk gS] ekbبlkWV Hkh vius fo'kky i¨VZy ,e,l,u-dkWe dk fganh laLdj.k ykus dh ÁfØ;k esa gSA baVjusV vk/kkfjr y¨dfÁ; fo'od¨"k fodhihfM;k-dkWe Hkh fganh esa vk gh pqdk gSA ;kgw Hkh viuh dqN lsokv¨a esa fganh d¨ t¨M+us tk jgk gSA ,sls le; ij] tcfd varjjk"Vªh; daifu;ka mHkjrs gq, fganh cktkj dk ykHk mBkus dh rS;kjh esa gSa] mu Hkkjrh; i¨VZy¨a v©j osclkbV¨a ds ;¨xnku d¨ ;kn djuk t:jh gS ftUg¨aus reke pqu©fr;¨a dk lkeuk djrs gq, fganh esa baVjusV d¨ y¨dfÁ; cukus v©j mlds fodkl esa egRoiw.kZ ;¨xnku fn;kA

bl lanHkZ esa oscnqfu;k] ÁHkklk{kh v©j tkxj.k tSls e©twnk baVjusV miØe¨a d¨ r¨ fxuk gh tkuk pkfg,] cgqHkk"kk;h i¨VZy usVtky-dkWe] fugkjvkWuykbu-dkWe] efgykv¨a d¨ i¨VZy oweubUQ¨ykbu-dkWe] lkfgfR;d osclkbV fyVjsVoYMZ-dkWe vkfn d¨ Hkh Js; fn;k tkuk pkfg, t¨ lalk/ku¨a ds vHkko esa baVjusV ij cus jgus dh dfBu pqu©rh dk lkeuk ugha dj ldsA c¨y¨th-dkWe] fganhusLV-dkWe] fganhfeyki-dkWe] laoknHkkjrh-dkWe vkfn Hkh fganh ds cgqr iqjkus i¨VZy v©j osclkbV gSa t¨ vkt Hkh fdlh rjg viuk vfLrRo cpk, gq, gSaA MkWVdkWe cwe ds tekus esa dqN cM+h daifu;¨a us Hkh fganh esa osclkbV~l 'kq: dh Fkha ysfdu budk mÌs'; iw.kZr% O;kolkf;d Fkk] d¨Ã Hkk"kk;h yxko ;k Áfrc)rk ughaA d¨Ã cM+k jktLo ÁkIr u g¨us ds dkj.k bu daifu;¨a dk /kS;Z cgqr tYnh tokc ns x;k v©j bUgsa BaMs cLrs esa Mky fn;k x;kA jhfMQ-dkWe] bafM;kbUQ¨-dkWe] thMhusV-dkWe] vi¨y¨ykbQ-dkWe vkfn ds fganh laLdj.k blh Js.kh esa vkrs gSaA flQh-dkWe us Hkh vius fganh laLdj.k d¨ cgqr lhfer dj fn;kA 

gkykr vc cny jgs gSaA cM+h daifu;¨a d¨ Hkh bl ckr dk vglkl g¨ x;k gS fd osc Hkh ehfM;k dk gh ,d :i gS v©j ftl rjg fÁaV ehfM;k] bysDVªkWfud ehfM;k] jsfM;¨ v©j fQYe¨a esa fganh ds fcuk xqtkjk ugha gS] baVjusV ij Hkh vkt ugha r¨ dy fganh dk tknw Nkus okyk gSA

fganh dh cnyrh fLFkfr ds ihNs vaxzsth dk fldqM+rk cktkj r¨ gS gh] fganh Hkk"kh 'kgj¨a v©j dLc¨a esa lwpuk Á©|¨fxdh ds Áfr c<+rh tkx:drk v©j baVjusV dk vke vkneh dh igqap esa vk tkuk Hkh gSA ÁHkklk{kh-dkWe tSls Hkk"kk;h i¨VZy¨a dk lcls T;knk Á;¨x dj jgs gSa e/; oxZ ds ;qod&;qofr;ka t¨ baVjusV dh mi;¨fxrk ls ikap o"kZ igys dh vis{kk T;knk ifjfpr gSaA Hkkjr esa daI;wVj¨a o nwjlapkj lqfo/kk dk Álkj g¨ jgk gS] ch,l,u,y tSlh ns'kO;kih nwjlapkj daiuh ds czkWMcSaM dusD'ku miyC/k g¨us ls baVjusV dusfDVfoVh esa lq/kkj vk;k gS v©j Ldwy&dkWyst¨a esa fdlh u fdlh :i esa Nk= lwpuk Á©|¨fxdh ds laidZ esa vk jgs gSaA lans'k¨a ds vknku Ánku ds rhoz v©j lLrs ek/;e ds :i esa Ãesy us Hkh baVjusV dh y¨dfÁ;rk esa cM+k ;¨xnku fn;k gSA urhtk lkeus gS& N¨Vs 'kgj¨a dk baVjusV&tkx:d ;qok oxZ fganh i¨VZy¨a] osclkbV¨a v©j vU; ,Iyhds'kal ds fodkl esa gkFk caVk jgk gSA ;g flyflyk vc Fkeus okyk ugha gS D;¨afd Hkkjrh; vFkZO;oLFkk esa g¨us okyh Áxfr dk ykHk e/; oxZ rd igqapdj vkÃVh mRikn¨a o lqfo/kkv¨a dh ekax d¨ c<+k,xk ghA

fou; Ntykuh ds usr`Ro esa py jgs oscnqfu;k-dkWe us] t¨ fganh dk igyk baVjusV i¨VZy g¨us dk nkok Hkh djrk gS] Hkk"kk;h baVjusV mRikn¨a ds ekeys esa tkx:drk iSnk djus esa egRoiw.kZ Hkwfedk fuHkkà gSA dqN osapj fuos'kd¨a v©j VkbEl vkWQ bafM;k lewg ds vkÆFkd lg;¨x ls py jgk ;g i¨VZy bl lky ls equkQs dh fLFkfr esa vk x;k gSA ÁHkklk{kh-dkWe Hkh equkQs dh fLFkfr esa gS v©j bl ij gj eghus yxHkx vLlh yk[k fgV~l g¨ jgs gSaA ;s n¨u¨a i¨VZy fdlh v[kckj ds osc laLdj.k ds :i esa ugha] cfYd Lora= :i ls fodflr fd, x, gSa v©j bUg¨aus fganh i¨VZy¨a d¨ ,d igpku nh gSA nwljh Js.kh esa tkxj.k-dkWe] vejmtkyk-dkWe] jktLFkkuif=dk-dkWe] HkkLdj-dkWe v©j ÁHkkr[kcj-dkWe vkfn vkrs gSa t¨ bUgha uke¨a okys v[kckj¨a ds vkWuykbu laLdj.k gSaA bu v[kckj¨a dh vf/kdka'k lkexzh bu i¨VZy¨a ds ek/;e ls vke baVjusV mi;¨äkv¨a d¨ miyC/k gSA chchlh] okW;l vkWQ vesfjdk v©j pkbuk jsfM;¨ Hkh vius vius fganh vkWuykbu laLdj.k¨a ds ek/;e ls baVjusV ij e©twn gSaA m/kj vfHkO;fä] okxFkZ] rn~Hko v©j dkO;ky; tSlh osc vk/kkfjr lkfgfR;d if=dk,a Hkh fganh osctxr d¨ le`) dj jgh gSaA

fganh esa i¨VZy v©j osclkbV~l flQZ lekpkj v©j ys[k miyC/k djkus rd gh lhfer ugha gSa cfYd os vU; {ks=¨a esa Hkh rsth ls lfØ; g¨ jgs gSa] ftuesa Ãesy ¼Ãi= v©j esyt¨y-dkWe½] fØdsV Ld¨j ¼ÁHkklk{kh-dkWe½] oSokfgd ¼thoulkFkh-dkWe dk fganh laLdj.k½] lekpkj ladyu ¼lekpkj-dkWe dk fganh foHkkx½] Hkfo";Qy ¼ÁHkklk{kh] oscnqfu;k v©j dà vU;½] rFkk [k¨t ¼jrkj-dkWe½ 'kkfey gSaA bruk gh ugha] vc fdlh fo'ks"k ?kVukØe ij vk/kkfjr osclkbVsa Hkh cuus yxh gSa v©j y¨dlHkkpquko-dkWe bldk l'kä mnkgj.k gSA vktdy iwjh nqfu;k esa baVjusV ij CykWx dh /kwe eph gqà gS v©j fganh Hkh blls vNwrh ugha gSA vkt lSdM+¨a CykWxj fganh esa CykWx fy[k jgs gSa v©j mUgsa fu;fer :i ls viMsV dj jgs gSaA

oscnqfu;k] ÁHkklk{kh] fganqLrkunSfud v©j chchlhfganh tSls i¨VZy¨a d¨ vki ns[ksaxs r¨ vaxzsth i¨VZy¨a ds gh leku ^Á¨Qs'kuy Vp^ fn[kkà nsxkA mudh fo"k;oLrq r¨ le`) gS gh] fMtkbu Hkh lkQ&lqFkjs v©j Á¨Qs'kuy fn[kkà nsaxs v©j d¨Ã fo'ks"k rduhdh leL;k Hkh is'k ugha vk,xhA xSj&fganh osclkbV¨a v©j i¨VZy¨a dk fuekZ.k rduhdh n`f"V ls cgqr pqu©rhiw.kZ v©j tfVy gS ysfdu Mk;usfed Q¨aV v©j ;wfud¨M ds vkxeu ls fLFkfr;ka csgrj gqà gSaA gkykafd vkt Hkh dà ,sls cM+s i¨VZy e©twn gSa ftUgsa ns[kus ds fy, ;k r¨ Q¨aV Mkmuy¨M djuk iM+rk gS ;k fQj ftudk Lo:i lkQ&lqFkjk] miHk¨äk ds vuqdwy] fpÙkkd"kZd v©j #fpdj ugha yxrkA dqN fganh osclkbVsa [kqyus esa gh cgqr vf/kd le; yxk nsrh gSa] v©j dqN esa 'kh"kZd v©j vU; lkexzh b/kj&m/kj csrjrhc lh fNrjkà gqà fn[kkà nsrh gSA cnys gq, tekus ds fygkt ls mUgsa lq;¨ftr v©j miHk¨äk dh #fp ds vuqdwy cuuk g¨xkA okLro esa vf/kdka'k laLFkku vkt Hkh fganh osclkbV¨a ij cgqr vf/kd [kpZ djus d¨ rS;kj ugha gSa v©j mUgsa cgqr de LVkWQ ds tfj, pyk jgs gSaA ekuk tkuk pkfg, fd tSls&tSls jktLo esa o`f) g¨xh] mudh lexz xq.koÙkk esa v©j lq/kkj vk,xkA

fganh osclkbV¨a dh jktLo laca/kh pqu©fr;¨a ij ge vxyh ckj ppkZ djsaxsA ysfdu fQygky bruk dgk tk ldrk gS fd baVjusV ij fganh rsth v©j etcwrh ds lkFk vkxs c<+ jgh gSA xwxy ij ;fn vki ^fganh^ dh&oMZ ds lkFk [k¨t djsaxs r¨ 6-1 dj¨M+ ls T;knk urhts lkeus vk,axsA ;kuh baVjusV ij fganh esa ;k fganh ds ckjs esa de ls de brus oscist r¨ e©twn gSa ghA bldh rqyuk tjk phuh Hkk"kk ^eankfju^ ls djsa ftlds Á;¨x ls xwxy ij 2-4 dj¨M+ urhts lkeus vkrs gSaA ;kuh] ekuuk iM+sxk fd vc baVjusV ij fganh d¨Ã fiÌh lh Hkk"kk ugha jghA